TIÊU CHẢY CẤP Ở NGƯỜI LỚN

TIÊU CHẢY CẤP Ở NGƯỜI LỚN

 

ĐẠI CƯƠNG

1.Định nghĩa

Tiêu chảy xảy ra cấp tính trong vòng 14 ngày với số lượng phân nhiều và lỏng.

2.Nguyên nhân

Nguyên nhân của tiêu chảy cấp được chia thành 4 nhóm: vi khuẩn, virus, ký sinh trùng và nhóm nguyên nhân không do nhiễm khuẩn.

Vi khuẩn

Virus

Ký sinh trùng

Nguyên nhân khác

 

ETEC

Shigella

Campylobacter jejuni

Salmonella

Aeromonas

Vibrio

ExoLi

Clostridium difficile

Rotavirus

Norwalk virus

CMV

HIV

 

Giardia lamblia

Entamoebahistolytica

Cryptosporidium

Isospora belli

Cyclospora cayetanensis

Trichomonas

Nấm

Thuốc (colchicins, digitalin, nhuận tràng)

Cường giáp

Sau táo bón

Ngộ độc kim loại (đồng sulfat)

 

CHẨN ĐOÁN

1.Lâm sàng

Chẩn đoán chia làm 2 nhóm lớn:

– Nhóm 1: tiêu chảy cấp xâm nhập: có kèm theo sốt và phân máu nguyên nhân hay gặp là các viêm ruột xuất tiết: do vi khuẩn, do ký sinh trùng. Phân có nhầy máu, số lần nhiều số lượng có thể nhiều cũng có thể vừa phải.

– Nhóm 2 tiêu chảy cấp không xâm nhập: không kèm theo sốt và phân máu: nguyên nhân thường gặp là do nhiễm virus, các nguyên nhân không nhiễm trùng thuốc, ngộ độc, stress. Tính chất phân toàn nước số lượng nhiều, ít khi kèm đau bụng, ít thay đổi toàn trạng.

– Các triệu chứng kèm theo:

+ Rối loạn phân: phân có máu, hoa cà hoa cải, sống phân, lỏng toàn nước, nhầy, máu.

+ Đau bụng: đau cơn hay đau âm ỉ tăng lên mỗi khi đại tiện.

+ Nôn: có thể gặp nôn nhiều ra thức ăn, nước, dịch mật. Nôn gặp trong hầu hết các nguyên nhân mức độ thay đổi tùy theo nguyên nhân.

– Khám lâm sàng:

+ Toàn trạng: gầy sút cân nhanh khi kèm tiêu chảy và nôn nhiều.

+ Dấu hiệu mất nước thường xuất hiện sớm: trong những ngày đầu: da khô, dấu hiệu véo da dương tính, khát. Khi có dấu hiệu mất nước cần phải bồi phụ nước và điện giải sớm tránh các biến chứng nặng do rối loạn nước và điện giải gây ra.

+ Khám bụng: dấu hiệu bụng trướng có thể gặp khi có tình trạng nhiễm trùng – nhiễm độc nặng. Bụng mềm trướng hơi có thể có đau nhẹ.

+ Khai thác các thông tin về cơ địa, bệnh sử tiền sử, các loại thuốc đang dùng.

+ Các yếu tố dịch tễ và căn nguyên tiêu chảy cần khai thác để có định hướng điều trị: tiêu chảy có liên quan đến các đồ nước uống đặc biệt nước đá. Thức ăn: gia cầm, trứng, hải sản, bánh ngọt. Yếu tố môi trường: trong bệnh viện, điều trị kháng sinh, du lịch.

2.Cận lâm sàng

Công thức máu, hematocrit giúp đánh giá mức độ mất nước:

– Sinh hóa: ure, Creatinin, điện giải, đường máu.

– Xét nghiệm phân: tìm hồng cầu trong phân: nếu CÓ chẩn đoán theo hướng tổn thương viêm ruột xuất tiết.

– Sol tươi tìm vi khuẩn, tìm nấm.

– Cấy phân tìm vi khuẩn.

3.Chẩn đoán phân biệt

– Cần chẩn đoán phân biệt nhất là với các trường hợp tiêu chảy cấp kèm phân máu rất dễ nhầm với các bệnh lý của ống tiêu hóa: ung thư đại – trực tràng, xuất huyết tiêu hóa.

– Chẩn đoán phân biệt: tiêu chảy cấp xảy ra ở đối tượng suy giảm miễn dịch: cần điều trị bệnh chính và xem xét lại các thuốc điều trị đang dùng có thể gây tiêu chảy do thuốc. Trường hợp đặc biệt là bệnh nhân AIDS: có thể tiêu chảy do nhiều nguyên nhân: Campylobacter, salmonella , yersinia ,Cryptosporidium .

ĐIỀU TRỊ

1.Điều trị ban đầu khi chưa xác định được nguyên nhân tiêu chảy

– Bù nước và điện giải, bằng Oresol, hay dịch truyền.

– Thuốc bao bọc niêm mạc tiêu hóa.

– Chống đau bụng: débridat 100mg 1 viên, 3 lần/ngày. Liều tối đa: 6 viên/ngày.

2.Điều trị theo nguyên nhân

Tiêu chảy xâm nhập : điều trị theo tác nhân gây bệnh

Nguyên nhân

Điều trị

Nhiễm Shigella nặng

Ciprofloxcin 500 mg – 2 viên /ngày X 3 ngày

Salmonella typhi

Ciprofloxcin 500 mg – 2 viên /ngày X 10 ngày

amocxicillin750 mg – 4 viên /ngày X 14 ngày

Cotrimoxazol 960 mg – 2 viên /ngày X 14 ngày

Salmonella

Ciprofloxacin 500 mg – 2 viên /ngày X 10 ngày

amocxicillin750 mg – 4 viên /ngày X 14 ngày

Cotrimoxazol 960 mg – 2 viên /ngày X 14 ngày

Campylobacter

erythromycin 250 mg – 4 viên /ngày X 5 ngày

clarithromycin 250 mg – 4 viên /ngày X 5 ngày

Yersinia

doxycyclin 200 mg ngày 1, sau đ ó l00 mg /ngày – 4 ngày

Cotrimoxazol 960 mg – 2 viên /ngày X 5 ngày ciprofloxcin 500 mg – 2 viên /ngày X 5 ngày

Lỵ amip

tinidazol  2 g /ngày X 3 ngày

metronidazol 750 mg – 3 viên /ngày X 5 ngày

Vibrio cholerae

Ciprofloxcin 1 g liều duy nhất

Vibramycin 300 mg liều duy nhất

Giardia

tinidazol 2 g liều duy nhất

Stronggyloides stercoralis

albendazol 400 mg – 1 viên/ngày X 3 ngày

Ivermectin 150 – 200 mcg /kg liều duy nhất

tiabendazol 25 mg /kg – 2 viên/ngày X 2 ngày , tối đa 1500 mg /liều

Giun kim

mebendazol 100 mg – 2 viên /ngày X 3 ngày

Cryptosporidium

paromomycin 500 – 1000 mg – 3 viên /ngày X 1 4 ngày

azithromycin  500mg – 1 viên /ngày X 3 ngày

Cyclospora

Cotrimoxazol 960 mg – 3 viên /ngày X 1 4 ngày

Isospora belli

Cotrimoxazol  960 mg – 3 viên /ngày X 14 ngày

Clostridium difficile (viêm đại tràng gỉa màng)

metronidazol 500 mg – 3 viên /ngày X 7 – 1 0 ngày

vancomycin 125 mg – 4 viên /ngày X 7 – 1 0 ngày

Kháng kháng sinh thường hay xảy ra với Salmonella typhi, E.colivà nhiều loại vi khuẩn khác, Clostridium difficile kháng thuốc rất cao, 30 – 50% kháng metronidazol.

3.Điều trị triệu chứng

-Bồi phụ nước và điện giải:

+ Oresol: pha uống chỉ định tiêu chảy cấp thể nhẹ. Oresol có pha đường muối và các ion giúp điều chỉnh rối loạn nước và điện giải. Khi không có oresol có thể tự pha nước đường và muối, nước cháo và muối.

Giai đoạn nặng cần truyền tĩnh mạch bồi phụ nước và điện giải theo các chỉ số điện giải, hematocrit và toàn trạng bệnh nhân. Hạn chế truyền đường ưu trương.

+ Truyền dịch: dung dịch muối Cl, Na đẳng trương, ringer lactate, không được dùng dung dịch đường ưu trương.

+ Thuốc nâng huyết áp: nếu huyết áp hạ.

+Chế độ ăn kiêng: thường không cần thiết có thể giảm bớt lượng thịt và ăn làm nhiều bữa.

+ Thuốc cầm tiêu chảy không đặc hiệu: loperamid, imodium có thể chỉ định.Một số trường hợp có thể cân nhắc dùng somatostatin hoặc ortrotid.

Cách dùng khi có tiêu chảy nặng: viên 2mg – 2 viên, sau đó mỗi lần đi cầu dùng 1 viên ngày có thể dùng 10 viên. Trường hợp nhẹ có thể dùng 1 viên – 2 lần/ngày.

+ Thuốc bọc niêm mạc đường tiêu hóa: Actapulgit 2-4 gói/ngày, smecta 2-4 gói/ngày.

Tìm hiểu thêm đối tượng suy giảm miễn dịch có thể có nhiều yếu tố gây bệnh.

4.Tiêu chảy không xâm nhập

Điều trị như trên nhưng không dùng kháng sinh.

– Nếu nguyên nhân do ngộ độc thi điều trị như ngộ độc: rửa dạ dày, thuốc hấp phụ, chết độc, thuốc giải độc.

– Nếu do dùng thuốc phải ngừng thuốc..

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *